Saturday, December 25, 2010

PRE-CHRISTMAS NGE ADVANCE CHRISTMAS

Tunhma deuh chuan Christmas hi mahni kohhran bila hmang lovin khua leh vengin hmunkhatah hman a ni thin a, tunlai angina a behbawm thil tam tak a awm lova, lenkhawm, chhang den, ruai theh leh naupang tan thawmhnawthar lei leh dawhthlak a ni mai a, nula leh tlangval carol thawm hriattur hmun thenkhatah a awm bawk thin. Urlawk zan chu a pui a pang tan Christmas nghahna inah tlaivara zaikhawm a ni deuh ber. Chutiangin Kumthar zan pawh a ni.

Tunlai hian Christmas a lo thlen dawn hnaiha thil lar tak pakhat chu Advance Christmas hi a ni. Hemi awmzia hi thawkkhat lai khan tualchhung chanchinbuah mi thenkhatin an inhrilhfiah chhawk a, an ngaihdan pawh a in ang vek lo. A engapawh chu ni sela kan hman dan tlangpuiah hi chuan Christmas kan urlawk a ni ber awm e. Sorkar Department tam zawka thawkte pawhin Advance Christmas hi khel lovin an hmang ta a, kohhran huang chhungah pawh Thalai leh Naupang te pawhin an hmang ta zel a, chutiangin pawl hrang hrang te pawhin an hmang bawk a. Office pakhata thawk ho, School lut ho leh hnathawk ho te’n kum tawpa inthlahna hun an hman thin fare well programme pawh kha Advance Christmas hian a lan zo ta a ni ber mai awm e.Tunhma deuha kan hriat ngaih hau loh leh tih ngai loh Advance Christmas hman hi Christmas vuakvetah chuan kan thil chin lar ber ni ti ila a dik awm e.

Advance Christmas chungchangah hian ngaihtuah tur a awm T nual a, kan chhut chiang kher lo mai thei a ni. Hnathawh leh eizawnna thil emaw thil dang engemaw vanga hmun pakhata awm cheng ho emaw, thawk ho emaw te’n Christmas hmang tura an haw darh hmain a huhovin Christmas puala intiihhlimna an hmang thin a, chu chu Advance Christmas an vuah ta mai a ni. Hetianga khawvel hmundanga mite tih dan hi keini pawhin uar takin kan zawm ve a ni. Thil tha tak pawh a niin a lang. Amaherawhchu a huhova Christmas hmang leh tur tho, kohhran pakhat huang chhunga thalai leh Naupang te’n Advance Christmas an hmang fo ta mai hi ngaihtuah chian a tha ta khawp mai. A huhova hmanna programme kan duh tawk lo nge, hmun danga Advance Christmas an hman chhan lam hi kan ngaihtuah lo. Advance Christmas hi kan la ching chho zel dawn a ni mai thei, Christmas Ni tak aiin Advance Christmas atan thalai leh naupang tam tak chuan rilru an pe zawk tawh mai thei a ni. Christmas urlawkna chikhat-ah kan pawm thei a, kan hrethiam zel dawn em tih hi, a bik takin kohhran huang chhung bik thilah chuan ngaihtuah a tha viau a ni. Christmas lawmnaa kan pawm tel thei vek chuan a fel thei mai a, a hran a hraia thalai leh naupang lam hruaitu te’n ngaihtuah lovin Kohhranin Christmas lawm dan tur programme a duanah telh law law mai se. Advance Christmas hi Christmas lawmna chikhata kan dahngheh rual rualin Advance Christmas tih hrim hrim pawh hi CHRISTMAS URLAWK emaw URLAWK emaw tia kan thlak theih chuan a la inhmeh leh zual ang. Advance Christmas hmanga inngai tam tak chuan Pre-Christmas an hmang a ni mah zawk. Pre-christmas chu Mizotawngin CHRISTMAS URLAWK kan ti thei a ni. A tulna hmunah chuan Advance Christmas pawh kan la hmang chhunzawm ang, amaherawhchu a hun leh a hmun a zira Christmas lawmna programme hrang hrang te hi thliar thiam thei ila hmasawnna zel a ni dawn a ni. Thangthar te dik taka kaihruai tur hian Kohhran te’n mawh an phur sang zual a, Christmas lawm dan chungchangah paawh Thalaite leh Naupang zawkte huapa hun ruahman an thiam pawh a tul deuh deuh dawn a ni.

Sunday, December 5, 2010

CHRISTMAS LAIIN FATE VENHIM A TUL


Krismas laia sualna lar zual te chu hmeichhiat mipat hmansualna, Ruihtheihthil hman sualna, Rukruk, inbum leh insualbuaina te a ni.

Khawpuiah chuan Taxi Driver te hian hmeichhiat mipat hmansualna hluarzia hi an hrechiang em em a ni. An hriat leh hmuh zawng zawng hi an sawi duh lo zawk a ni. Hmeichhiat mipat hmanasualna  chungchangah hian mipa aiin hmeichhia an huangtau zawk hle niin Aizawl khawpuiah hi chuan a lang. Hmeichhia, kum 12 atanga kum 16 inkar, In lamah chuan naupang ang maia nu leh pa ten an ngaih, zan lam-ah erawh chuan an hriat ngai hauhloh kawp mai thei, sex hman  engahmaha ngai lo, hmeichhiat thianghlimna hlut miah lo,  KS anga chhiar theih si loh  nun uluk lo Taxi pute’n an tawng chamchi a ni. Chutiangin High School leh Higher Secondary School naupang hmeichhe zingah, school chawlh ni pawha nu leh pate buma Uniform nena chhuak, an thian mipa te nena tha lo tak hun hmang, tlaia school bang anga hawng leh sawi turte pawh an awm. Heng ho Krismas hman duh dan tur a hi a ngaihtuahawm hle a ni. Khawpuiah chuan khawlaia  tleirawl zana vak tamtak chu hmeichhia an ni. Heta tang hian hmeichhiat mipat hmansualna kawngah hmeichhe tleirawlte inhnamhnawihna sanzia a chhut theih mai awm e. A tlangpui thuin heng hmeichhe tleirawl vakvel te hian ruihtheihthil engpawh an khawih hnial lo a ni.Tun hnaia Grape wine-Zawlaidi pawh hi Aizawlah chuan hmeichhe tleirawl hoin an lei nasa a, school uniform nena lei pawh an hreh lo.

Ruihtheihthil hi krismas lain a hluar kumtina, Zu leh ruihtheihthil khawih ngai lo te pawhin  Krismas leh kumthar vuakvet atang hian an khawih tan fo nia ngaih a ni. Ruihtheih thil hluar rah chu insualbuai te, accident-te, rukruk leh sex hman khawlohte a ni mai. Rukruk phei chu Krismas dawn bazaar atangin a hluar thin a ni.

Heng sualna hrang hrang titlemtur leh tiziaawm tur hian sorkar, tlawmngaipawl hrang hrang leh kohhran atanga hmalakna te chu kan inngahna a ni leh tawp mai dawn em ni ?  Kumin hi chuan thil thar deuh zir chhuah a hun tawh  hle mai.

 Mi thil chikmi te’n Krismas leh kumthar vuakveta sualna hrang hrang hluar titlem tura an sawi rik fo chu chhungkaw tinin hun tam zawk hman ho a ni. Kan society-ah chuan mipuiin a huhova thil tih kan ngah a, Krismas lenkhawm, ruai theh leh inkhawmte a ni. Heng thilahte hian chhungkaw member kan inthurual vek thei lova, mahni seh seh mualhranah kan tia, nu leh paten kan fate kan Ar ngam chhauh mai thin. Heng ho hi khawlaia vak tam tak chu an ni. Krismas lenkhawm leh tihkhawm hrim hrim sawiselna lam nilovin, Biak In lamah a ni emaw, lenkhawmna lamah a ni emaw, mahni In lamah a ni emaw Krismas leh kumthar vuakvet hi chuan a tam thei angbera Chhungkuaa  kim taka awm ho zel dan ngaihtuah hi a ni mai. Sex hmansual a ni emaw, ruihtheihthil  leh thil thalo dangte pawh hi  hun kian miah lo turin Nu leh Pa ten kan fate tan ruahmanna kan siam chuan  kan fate kan venghim thei ang. Chutiang theuha kan tih chuan sualna hluar fo hi a tlem ngei ngei ang.

Krismas leh kumhtar vuakvet chhung hian nu leh pa tam tak chuan kan fate kan ngaihsak hman lova, mahni lawmzawng leh hlimna kan um sana, tleirawl tamtak sual khurah an tluk phah a ni. Tunlai tualzal nun, hmeichhiat mipat hman sual pawisaklohna leh ruihtheihthil ngaihzamna karah hian Nu leh Pa kan thanharh a hun tak meuh a, khawtlang hruaitute kutah innghat mai lovin, Krismas laia mahni chhungkua vawng fel tur leh faimkhur turin inbuatsaih thar ila, a bik takin tleirawl awmna chhungkua phei chuan ruahmanna him tak neih lawk a tha khawp mai. Ar kan khawm, ineterek, picnic te leh  nu leh pate hmuhphak lova programme siam hrim hrim hi tunlai tleirawl tan a him hauh lo. Nula leh tlangval puitling pawhin hetiang hun hi an duh bak an kal phah fona hun leh hmun a nih avangin, tleirawl zawk, rilru la puitling lo  tan phei chuan him lo tak a ni. Pumpelh theih a tha ber. Intih tunlai duhvanga kan ngaihhnathiamna te, rualawta siam kan hlauhna te hian kan fate hi dinhmun derthawngah kan dah mek a, thenkhat phei chuan an damchhung atan an nun an ti chhe mek ni.

Chuvangin kumin Krismas leh kumthar vuakvet-ah hi chuan tihdan tharin, mahni intheihnghilhin Lalpa laka kan rochan  kan fate sualna laka veng turin ruahmanna I han siam dawn the ang. A tam thei angberin chhungkuain hun tha leh hlimawm hman ho tum ila, mimal tumahin inchhungkhur pela teirawlai theihna programme siam lo turin hma la ila, heiang hi chhungkaw tam zawkin kan ti thei a nih chuan Krismas leh leh kumthar boruak a danglam ngei ngei anga, chhungkaw tin kan hlim tlang thei ang.

Friday, October 15, 2010

CWG & MIZO INCHEINA


Tun tuma Common Wealth Games-a kan ram contingent-te hmahruaitu tur, nula hmeltha leh pian nalh thlan chhuah  inthuam nan costume designer, Anna Singh chuan uluk takin incheina hrang hrang a dap a, puanchei, kawrchei leh vakiria te chuan a mit a la ta ber tih a sawi a ni. Kawng hrang hranga Mizo incheina te kan hmuh leh phak tawk tawka zahpui lova kan lo pho lan thin chuan rah duhawm tak a  chhuah ta a ni kan ti thei ang. Chutiangin Cheraw leh kan lâm dang te pawh, Chahpcharkut-ah khawvel hmuhah kan lo pho lang thin a, Cheraw world record hial siam nan te pawh kan lo hmang ta a, chu chuan kan hnam leh culture te hi khawvel zau zawkah a pho lang ta zel a ni. Khawvelin min hmelhriatna leh min hlutna ber chu midang tih dan kan zir ve te aţang ni lovin, Mizo kan nihna ngei thil a ni zel dawn a ni. Kan ramah hnam bing incheina hrang hrang sawi sen loh kan neih lain Mizo incheina chuan kan ram ai a awh ta a, hei vang hian Mizo hrim hrim leh  kan incheina  chuan  mite thinlungah thuk zawkin hmun a chang tawh dawn a, chu chuan tangkaina tam tak a la neizui thei dawn a ni.

Times of India-in an han ti sual khauh mai a, nimahsela kan ram hruai tu ten rang takin hma lakna chang an hria a, a lawmawm hle a ni. Kan incheina mawi tak kha khawvel hriatah hnamdang ta angina a intuh nghet pal hang tih kha thil hlauhawm tak a ni. Times of India-in a tihdikna a siam leh tawh a, leh lamah chuan a lar phah lehling ta phian awm e.

Engpawh nisela, tun tum Common Wealth Games-ah hian Mizo ten Medal la sesu lo mah ila, a hlawhtlinna tur atan Mizo hnam ziarang-in chanvo pawimawh tak a luah avangin  Mizote tan hmasawnna chhuanawm tak  a ni a, India ram timawia tihmingtha turin  kan rama hnam pawimawh berte zingah kan tel  kan ti thei ang.

DOCTOR RAWNNA MAN


Sorkar hnathawk thenkhat chuan quarter an luah a, quarter luah man chu an hlawhah atangin sorkarin a hui thensak an ni. Chuvangin sorkar hnathawk quarter luah zawng zawng chu sorkin a hriatpui vek a, an hlawhah luahman a ‘cut’ vek a ni. Hetianga mi tam zawk te chunga mumal taka sorkar hian dan a kenkawh theih chuan mi tlemte a Doctorte chunga hian non practicing allowance chugchangah hian Dan mumal takin kalpui ngei sela a duhawm hle a ni.
Sorkar Doctor thenkhatte hi chu Damdawi In lamah kan khawpkham lova, mipui lam zawk hian private clinic hawng se kan ti nghe nghe ni a, chuvangin thenkat hi chuan mipuite mamawhna vang zawkin clinic an hawng pawh ti ila a sual kher lovang. Amaherawhchu Sorkar rawih Doctor te zingah private clinic hawng duh lem lo thahnem tak an awm ngei ang tih a rin theih a, heng mite tan hian non practicing allowance chu a tul hle dawn a ni. Chu chu thil awmthei a nih avangin Doctor te zingah duh thlan tir sela, sorkar hian chawk rual mai lovin an duhdanin allowance pe-in pe lo mai sela, Dan kenkawhna kawngah pawh mipui mit mim hauh lovin sorkar hian a kalpui theiin a rinawm.
Sorkar Doctor-te'n private clinic an hawng hi mipui mamawhna aţang chuan a tangkai em em zawk a; amaherawhchu non practicing allowance la chunga clinic hawn erawh chu Dan bawhchhiatna mai a ni lova, hlemhletna rawng a kai a, mipui mit a ti mim a, inentirna man pung thawm pawh hian sawi a hlawh phah niin a lang. In entirna man thar an siam pawh hi tak tak a nih chuan a sang lutuk em ? Tunge a âwm tawk bituk thei awm ? Tunge a rate hi thunun dawn ? Hun engemaw chen atang tawh khan he thil hian sawi a hlawh thin a, hmasawnna mumal tak emaw mipui thawidam zawngin emawa chinfel tun thleng hian a la ni lova, tuna mipui ngaihven an hlawh thar leh takah hi chuan sorkar hian mipuite rilru thawidam thei zawng leh Dan atanga thlir pawha dik leh felfai tak kalpui turin huai takin hma la ngei sela a duhawm hle a ni.

Sunday, September 19, 2010

ZAWLAIDI MIZOTE INZIRNA ?


Grape Zu, Zawlaidi hian Mizo mipuite hi Zu chungchanga kan ngaih dan engemawti zawng takin min kawih her sak hret hret dawn niin a lang a, chu chu thil tha zawk pawh a ni mai thei. Tunah a that zawk leh zawk loh sawi lawk thei lo mah ila, kan la tawn ngai loh ramah min hnuh luh tho tho dawn avangin kan inzir hret hret a ngai dawn tih a lang reng mai. Hnahlan leh Champhai chhehvela Grape chingtu te leh Winery-a innghat chhungkaw tam tak chu mahni khawtlang leh kohhrana a kul a taia inhmang, mi tangkai leh hruaitu pawimawh tak tak an ni a, an ni ho zingah chuan an khawtlangah leh kohhranah Grape Zu hian harsatna a thlen lem lo a ni ngei anga, chu chu Mizoram hmun danga mite tana zirlai a tling mai thei.
Zawlaidi hi hnung lamah a kir pui theih tawh lova, boruak thar engemaw chu min hip tir dawn ta a, buana hmain a thenin kan kherh chu a ni ber a, a pawimawh ber chu atangkai thei ang bera hmang thiam tura inzirtir a ni. Sacrament-ah hmang tangkai ila, khawvel hmun danga chaw zinga an chiar tel ang hian hman zir bawk ila, chutiangin phai chhuak theitui kan hmanna tam tak aiah hian hman tangkai tum bawk ila, dik lo taka hmangtute chuan dan anga hrem pumpelh hauh lo sela, tichuan Zawlaidi hian ngaihdan thar tha tak min siam sak thei ang.

Sunday, September 5, 2010

AIZAWL TRAFFIC DISTRICT DANG TAN ZIRLAIBU


Aizawl khawpui chhunga lirthei tawt buaipui hian Traffic Police leh Tansport Deptt te hun rei tak chhung an buai tawh a, traffic tawt tiziaawm turin kawng hrnag hrang an dap a, khawpui chhunga motor kal dan te, dahna hmun leh dah phal lohna hmunte thlengin vawi duai lo an ennawn tawh a, mipui ngaihdan te pawh an la hial a, Taxi phei chu tun thleng hian an la intlan chhawk zui ta a ni. Nitin motor a pung zel a, ruahmanna te pawh chu kan khawp kham lo ta zel a, chuvangin kawng thar dap a ngai zel a, hriat theih danin thla hlui, August chhung ringawt khan khan motor thar 628 ziaklutin, chawhrualin nitin motor thar 24 vel ziahluh thar a ni a. Heti zat vel tho hi kumin chhung hian thla tin motor thar ziah luh a awm a ni.
Khawpuia motor tawt lutuk tihziaawm nan leh lirthei te pawh a him zawk nan The Mizoram Motor Vehicle (Amendment) Rules, 1995 dan thar chu ruahman lawk angin nimin piah mai atang khan hman a ni a, Mizoram Gazette-ah pawh August ni 13 khan chhuah a ni.. Transport Department Secretary chuan Dan hnuaiah hian, motor registration ti thar tur reng rengin a dahna (garage) an neih ngei a ngaih thu leh, he Dan hi khauh taka kalpui an tum thu a sawi a ni.
Khawpuia traffic tawt lutuk leh lirthei him zawkna tura sorkar hmalakna hi mipuiin kan thlawp viau zel niin a lang a, chuvangin Veng hrang hranga motor nei thar te’n a dahna hmun an neih leh neih loh endikna kawngah pawh hian VC emaw tlawmngaipawl rintlak deuh thawhpui dan Transport Department hian dap chhin sela thil ta tak a nih a rinawm. Inspector emaw site inspection titute rinawm a ngai hle dawn a, dik leh huaisen taka an kalpui loh chuan a hming mai maia tih a ni leh thuai lovang kan ti thei lo. Chuvangin motor nei thar ten an dahna tur hmun leh Veng khawtlang hruaitute hriatpuina lehkha la sela, chutiang chuan an tizui ta em tih pawh a Veng neitute’n an hre zui thei dawn a, an Veng chhung-ah hrim hrim pawh kawng dal leh mipui tana hnawkin an dah em tih pawh an enzui thei dawn a ni.
Aizawl khawpui-in traffic a buaipui dan hi District khawpui dang te’n ZIRLAIBU atan hmang sela, nakin hnua harsatna thleng thei pumpelh turin District khawpui dangte tan chuan ruahmanna tam tak a la siam theih niin a lang. Inhmun pek chungchang te, insak dan te leh kawngpui zim lai tih zau hna te chu a tlai hmaa tih a ngai a, Aizawl khawpuiah hi chuan tihngaihna a awm tawh vak lova, taxi intlan chhawk zawhah hi chuan mimal motor intlan chhawk te pawh a la ngai zel anga, chutah ‘no vehicle zone’ te pawh a la awm dawn niin a lang. Rope Way te pawh kan la nei dawn a, nimahsela Aizawl khawpuia motor pun chak dan leh mihring pun chak dan atang hi chuan traffic tiziaawm tura ruahmanna te hi chuan kawngro a su tam teh chiam lo mai thei a ni.
Kan ram khawpui dangte ngaihtuah chuan Aizawl khawpui hi a te chai chai hle a, Kolkatta Veng kilkhat pawh a tiat lova, chutah chuan kan inhnawh tawt ve em em mai a, hei hian khawpui tan ruahmanna leh inenkawlna kan nei tha tawk lo tih a ti chiang em em a ni. Chuvangin a tlai hmain District khawpui dangte hian hma an lak a ngai a, thenkhatah chuan a tlai tan ve mek tawh mai thei a ni.

Tuesday, August 17, 2010

KUM TINA CHHIATNA THLENG THIN TE HI


Tunlai hian ruahsur leh thli avangin chhiatna a thleng nasa hle a, Aizawl leh chhehvel-ah ringawt pawh leimin avangin chhungkaw tam takin harsatna an tawk a, nunna hial chan phah an awm a, hliam tuar enge maw zat an awm bawk a ni. Ruah leh tui lian avanga chhiatna thleng hian ziaawm lam a pan tawh turah ngai ila.
Kan chhut chian chuan Mizoramah hian kumtin khel lova chhiatna thleng thin a awm a, chung zingah chuan ruahsur nasa avanga chhiatna kan tawrh thin chu a nasa pawl tak a ni. Ruah sur nasa avanga lei min leh saberekakhuangkaihin chenna in a ti chhia a, mihring nunna a la fo bawk. Lei minin kawng a hnawh ping a, inkalpawhna a buai avangin harsatna tam tak a thleng a, thingtlang hmun kilkhawr zawkah phei chuan kawng diak leh nal avang ringawt pawhin supply leh nitin chakkhai lam a buai thin a ni. Rial tla leh thlipui avangin chhungkaw engemawzat chuan harsatna an tawk kumtin bawk a ni.
Fûr ruah avanga harsatna kan tawh mek lai hian ţhâl laia khaw ro luattuk vanga harsatna kan tawh te kha kan theihnghilh leh tawh a ni mai thei. Ram tam tak a kang a, tam takin huan leh lo an chân a, kâng mei avanga nunna chânta pawh an awm nual a nih kha.
Heibakah hian Aizawl khawpui dai hnaia thalai rual Blanket su tui tlain an che sual kumtin ta mai bawk a, chutiangin LAD Picnic spot- ITI Veng ah naupang tla hlum an awm fo bawk a, motor leh bike chesual avanga nunna chan an pung tual tul emaw tih mai tur a ni a, Aizawl khawpuiah phei chuan Rangvamual kawngah lirthei chesual a tam bik nghe nghe a ni.
Kopang chhak lam lung lum leh tla avanga vanduaina kan tawh thin te, kan tuidawn te, tuihawk luankawr te leh kan insakna hmun te kan uluk lova, tuihawk kawngbo a tam em em a, tuihawk luankawr tha tak siamna lam aiin incheina leh invuakvulna lam kan ngaihtuah chak a, mahni chenna in ngei ngei pawh thenkhat hi chuan kan venghim tawk lo ve hrim hrim a ni.
Insakna hmun tur kan fimkhur lova, min mai thei te, lung lum leh tla thei laka him tawk lovah te kan sa bawk a, sorkar lama thuneitute lahin mipui himna tur atana dai theuna kawngah Dan an lek kawh khauh tawk bawk si lova, Aizawl khawpui leh District khawpui dangah te pawh hmun him lo tak takah chenna in an sa a ni. A satute thiam loh anih rualin sorkar lama a mawhphurtu Department pawh an demawm tho mai.
Kangmei chhuah chhan pawh a tam zawk chu fimkhur loh vang a nih a rinawm. Ram kang thenkhat chu tute kut hlei thil tih emaw a ni fo ang. Inkang tam taka electrict kal sual kan puh thin hi Power & Electricity lam chuan a nih vek an ring lo a ni. Fimkhur tawk loh thup mawina hmanruaah an hmang a ni thei.
Rangvamual kawnga lirthei chesual tam chhan hi rui chunga motor khalh an tam vang nge, kawng a thaa an tlan chak vang tih te, a kawng siam danin a zir lo nge ni zawk ? hei pawh hi zirchian a tha khawp mai. Nakumah helaia accident ti tlem tur hian tuin nge hma la dawn ?, Kan nih nih kan nihpui reng mai ang tih a rinawm rum rum a ni. Mobile handset nei kan tam hle mai. Lirthei khalh chunga hand set hmang accident palh sawi tur an awm ta zauh zauh bawk. Two wheeler accident-ah helmet khum dân diktaka khum lo, nunna chân phah sawi tur an awm reng bawk a ni.
Heng chhiatna leh accident thleng thinte hi pumpelh turin hma a lak theih a ni. A tam zawk chu mipuite zirtir uar tur thil a ni anga, a thente erawh chu Sorkar mawhphurhna te pawh a ni ang. Chuvangin chhiatna leh accident kum tina khel lova kan tawh thin te hi, a nih nih a lo thleng leh thin tura dah lovin, pumpelh emaw, a ti tlem turin emawa hma kan lak lova, kan Sepui ruah do leh ngawt mai thin chuan, Mizoram pawn lam atanga min lo thlithlai rengtute nuih kan ti za mai dawn a ni.

Friday, August 6, 2010

NAUPANGTE LAKA HURSUALNA


Hursualna kawnga naupangte tawrhna chungchang hian reh lam aiin zualo lam a pan tae maw tih mai tur a ni a, Social Welfare Department-in zirchianna, Research a ti zo hlawt a, He research hian kum 2003 leh 2009 inkara chhung a huam a, hemi chhung hian hmeichhe naupang pawngsual report an dawn zat chu CID atangin case 248, district police-te atangin 240, Child Welfare Committee atangin 124 leh MHIP atangin 18 a ni.
Kum 2007 khan Tlâwmngai pâwl pakhatin naupang pâwngsual chungchânga zirchianna an neihah chuan ram pumah hetiang lam case nei hnember pahnihna kan ni a, hemi kuma zirchianna hi sorkar hriatpuia tih a ni chiah lo na a, Mizoram dinhmun erawhchu thui tak a hril tho a ni.
CID record-a a lan dan chuan kum 2005 atanga 2009 chhunga case lut zawng zawng 12 chu mipa naupang pawngsual/khuakhem thubuai niin, police-a naupang pawngsual thubuai ziahluh zawng zawng atanga chhutin za zelah 5.46 a ni. Pawngsualtu-a puhte dinhmun pawh zirchian a ni a, District police record-ah chuan hmeichhe naupang pawngsuala puh mi 252 zingah hnamdang 31 an tel a ni.
Vantlang ngaihdan pawh lak tel a ni a, Pawngsualtuten an phu tawk hremna tuar lo nia ngaihdan nei mi zaa 70 chuang an awm a, a chhan an tarlan zingah dan rorelna kalphung (judicial system) a tha tawk lo ti mi zaa 77 an awm a, mipuiten dan kengkawhtute leh court-a roreltute an pui that tawk loh vang leh kristian nih avanga inngaihdam tawn vanga a nih thu pawh tarlan a ni. Pawngsualtuten an pawngsual chhan an sawi zingah a chhan tam ber chu Zu ruih vang a ni a, a dawt tu chu hmeichhia te’n an zir bik loh vang a ni.
Mizo society hi kan chenpui hnamdangte aiin kan zalên a, inlên pawha chêng ho kan ni a, a hlimawm rual rualin kawng ţhenkhatah kan chhiatpui ve mêk bawk a ni tih kan hriat a ţha. Kan zinga hnamdang lo awm vet e hian min hman thiampui lova, chu chu naupangin an tuar ta bawk niin a ngaih theih a ni. Kan innêlna leh ţhenawm khawvênna ti chhe chuang lovin naupangte himna tur kawng kan dap a ţûl ta a, khawsak phung lo dang chho mêkah naupangte tualchai dan pawh kan her danglam a pawimawh a ni. Tunah chuan kan inchhûngah hmun ţha leh him zâwk an mamawh tih hi pawm a hun, nitina an hun hman kan hriatpui loh chuan sualna chi hrang hrang lakah an him lo hle a ni.
Fate himna tur atan nu leh pa te’n mawhphurhna kan nei tih pawh ngai pawimawh hauh lova khawsa an tam ta mai. Mahni fa tlanbo san leh hralh ta mai te pawh an awm a ni awm e. Nupa inţhen tam lutuk te, fa chuang tam lutuk te hi naupang tam tak him lohna chhan a nih avangin, hetiang thil tha lo ti tlem tura uar zawka hma kan lâk sauh sauh a ngai a ni.

Tuesday, July 20, 2010

BANK A THAWK TE DAWR AN NUAM EM ?


Mizoram sorkara Finance department leh Reserve Bank of India (RBI) hnuaia Department of Non-Banking Supervision-te chuan Thawhlehni kalta khan I&PR Conference Hall-ah bank ni lo, sum pûkna chi hrang hrangte khuahkhirh dan tur zirna an buatsaih a; Chief Secretary Pu Van Hela Pachuau chuan, Mizoramah company suak 21 an la awm thu a sawi a, hmun ualau tak, a bikin Aizawla Zarkawt velah an inbun deuh vek thu a sawi a; chu'ng company neitu tam zawkte chu Mizoram páwn atanga lo kal an nih thu leh, Mizoram chhunga hna an thawhna turin Mizote'n an puih nasat thu a tarlang a, kan fimkhur loh leh kan duhâm luat avang hian dâwt hmangin awlsam takin min bum thin tih a sawi a ni. Company lemte vangin Mizoram chhunga bank-te pawhin harsatna an tawh phah thu leh, chak lehzuala hma lâk a tul thu a sawi bawk.
Hemi chungchangah hian Bank pangngai te hian tih tur an nei. Mipui hamthatna tura scheme leh programme an puangzar chak tawk lova, mamawhtu tam takin thil an hriat tawk loh avangin Bank suak leh Company suak nia kan sawi te hi an bêl ve bawk a ni. Bank a thawk ho te pawh hian mipui an dawngsawng ţha tawk em tih leh Bank-a counter tina thawkte hi mipui tan dawr fo an chakawm em tih pawh hi chhut ve a ngai a, Bank suakin Bank pangngai te tana harsatna a thlen mek lai hian Bank pangngaia thawkte hian an mahni dawrtu, mipuite tan tanpuitu leh kaihruaitu tha an ni em tih pawh hi an inenfiah ve a ngai tho mai. Thawk khat lai khan Bank thenkhata thawktute dawr an hrehawm thin tih hi a ri ring hle a, sorkar Department thenkhat nen ţang kawpa loan pek chhuah tur chungchangah pawh thawhhona a tha tawk lo tih thawm hriat tur pawh a awmţhin a ni.
Bank-a account hawn te, pawisa dah te, lak chhuah leh loan lak chungchangah Bank lamin dik tak leh tha taka tih an duh thin a, chu chu mipui lam pawhin kan tlin ve pawh a ngai a, chutih rual erawh chuan thingtlang mi, lehkha thiam lo leh mimawl zawk te pawhin Bank an dawr a ngai fova, Bank-ah hian tih neuh neuh tur a awm a, saptawng leh Hindi tawnga ziak form hman a lo ni lo thei bawk si lova, chungtiang ti thiam lo te kaihruaia tanpui tur chuan Banka thawk te’n rilru zau tak pu chunga an dawn sawn a ngai a ni. Nikum maia sorkar sum lapse chungchangah pawh khan mi thenkhat chuan Bank hotute’n hriatthiamna nei thu deuh hlek sela chuan, harsatna tam tak kha pumpelh theih a nih an ring a ni.
Chuvangin Bank pangngai te hian an mahni chauh dawr tura mipui an beisei chuan mipuite tana thawhpui nuam leh tlukluhna tlak an nih ve ngei chu a ngai a, loh theih lohva dawr an ngaihna tam tak a awm mek a, chungah te chuan thawhpui an nuam em tih pawh an inenfiah a tul khawp mai.

Saturday, July 3, 2010

SA ZAWRHNA THIANGHLIM


Mizorama chhunga kum khata sa talh zat hi Tonn Sing1, Sang2, 480 vel nia chhut a ni a, nitina sa kan eiral dan chu : Ar - 2,266, Vawk - 226, Kel - 23, Bawng - 52 a ni a, Lawi leh Sial te erawh chu nitin 1 kan talh ziah lo deuh a chhut a ni. Hemi chhut chhuak tur hian ran pakhat rih zawng tur chawk ruala tih a ni. Mizoram pumah kartin Vawk 400 atanga 500 leh Bawng 250 atanga 300 talh ziah ang a ni a, AH&Vety Deptt. chhut dan chuan Mizoram puma sa mamawh zat hi kumtin cheng vaibelchhe 180 man hu vel a ni a, Aizawl khawpuiin kum khat chhunga kan sa eiral zat chu cheng vaibelchhe 61 man hu a ni.
Heti taka Sa chi hrang hrang kan eiral lai hian a zawrh dan hi a changkang lo em em a ni. Tegnology lama kan than nasat dan thlir phei chuan kan hmasawnna a inbuk tawk lo lutuk a, a nuihzat thlak mah zawk a ni. Aizawl khawpui bik kan thlir chuan Mobile phone chang kang tak tak hmang chungin kawngsir tualchara vawksa sat kan kil tuau tuau mai a, Inrinni tuk a lo ni a, motor changkang tak takin vawk rawh sa, a hriselin a thianghlim tha tawk em tih pawh hriat loh Bazar Sa zawhnaah kan phur lut zut zut a, chu chu Tho bawm mai theiha dahin Sazuar hovin an sat darh ta a, thoin an bawm zui reng a, Sa zuar te pawhin, eitur zuar e ti lo chuan, an thawmhnaw fai tha tha dah bovin, Sa-sah kawr, engtia rei nge an suk tawh loh tih pawh hriat loh chu an ha chhuak lawi a, an sa sah chu thawmhnaw man to leh chang kang tak tak inbel chungin kan lei leh zung zung mai bawk a ni. Hei hi kan mikhual hnamdangte mitah a langsar em em a, hnamdang thinlunga Mizo min pawt hniamtu pakhat a tling a ni. Aizawl State Guest House kawng peng tualchara Inrinni tuka vawksa an han sat leh mai thin te hi, kan Guest House changkang bera thleng hnamdangte tan chuan thill mak tak a tling a ni.
Hetiang hi kan dinhmun a nih lain Mizoram Sorkar hnuaia AH & Vety. Department chuan Aizawl khawpui Veng hrang hranga hmun 11-ah Sa thianghlim zawrhna, Modern Meat Shop an hawng thar ta a, hei hi hmasawnna pawimawh tak a ni. Kan khawpui hi Mizoram hmel lanna a nih avangin heng sa zawrhna tharte hian mimal sa dawr changkang lo tak tak hi hmasawnna kawng a kawhhmuh thei dawn ta a ni. Mipui pawhin heng Sa dawr thar hi hlut thiam ila, sa dawr pangngai aiin sa man tlemion a lo to deuh ta a nih pawhin, a thianghlimna te leh a changkanna te hriain sawi sel mai lo ila, kan lo hrisel zawk theihna tur leh hnamdang laka kan hmai bal lutuk phihfai tur hian thildanga insen kan huam ang tho hian inhuam theuh ila, mipui pawhin kan rilru heti lam hawi hian tuai thar thei ila a duhawm hle a ni.
Hetih lai hian Modern Meat Shop enkawltute hi an fimkhur a pawimawh hle dawn a, Sa supply thin-tu tur te pawh an fimkhur a pawimawh hle dawn a ni. Sorkar leh mipoui beiseina tihlawhtling turin rinawmna a pawimawh a, chu chu an kutah a innghat a, contract hnathawh rilru pua an enkawl vaih chuan hemi kawnga kan hmasawnna rahbi tuk hi a tleu chhe vek dawn a, chuvangin Mizoram hmasawnna tur thlir chunga an thawh a ngai a, sumdawnna piahah an mawhphurhna pawimawh tak hi an hriat reng a tul dawn a ni.
Hetianga Sa thianghlim zawrhna hi a hlawhtlin ngeina turin, a enkawltute leh mipui ten mawh kan phur ve ve a, Modern Meat Shop hian mipuite changkanna kawngah min kai harh ngei sela a duhawm tak meuh a ni.

Friday, June 25, 2010

INRALRINNA DAR A RI TA !

Ningani kalta khan Mizoram State Aids Control Society Executive Committee chu an chairman, Pu Vanhela Pachuau, Chief Secretary hovin an thukhawm a, hetah hian Mizoram AIDS chungchanga kawng hrang hranga hma lak dan thlir hovin tuna dinhmun te pawh sawi ho a ni a, hma lak zel dan tur te pawh rel a ni. Hemi tuma Mizoram dinhmun tarlan dan chuan kumin May thla tleng khan Mizoramah HIV Positive 4,608 hmuh chhuah tawh a ni a, thla hlui May thla chhung ringawt khan HIV Positive mi 101 zet hmuh chhuah an ni. Thla kalta chhunga HIV Positive hmuh chhuah zat beh chhana kan chhut chuan kum khat chhungin a tlem berah pawh HIV Positive mi 1200 chuangin Mizoramah an pung dawn tihna a ni a, heti chung hian thisen test loh loh tam tak an awm ngei dawn tih chu a rinawm bawk a, he natna hlauhawm tak mai hi Mizorama a darh nasat zel dan tur hi ngaihthah mai chi a ni ta lova, in ralrinna dâr vuak a ngai ta a ni.
AIDS darh zau dan leh dinhmun chhut chhuak tur hian tih dan hrang hrang a awm a, Mizoram din hmun tuna kan hriat theih chu Sentinel Surveillance hmanga tih a ni a, hei hi research chi khat a ni a, naupai te, ruihlova inchiu thin te, nawhchizuar te leh Serh-hri (STI) vei te zingah thla hnih chhungin sample tuk zât awmin District tinah an thisen hi endik a ni a, chuta tang chuan HIV hluar dan chhût chhuah a ni ta a ni. Hetianga chhut hi dik thawkhat hle a ngaih a ni. Hetiang hmanga Mizoram dinhmun hi chhut chhuah a ni a, Mizoram mihring 1,000 zelah hian mi 8 hi HIV hrik kai ang kan ni a, a hniam lam aiin a sang lam a pan zawk rih a ni.
Heti taka Mizorama AIDS darh chak chungchang hian mipui bakah Kohhran leh tlawmngaipawl te hi mak tak main a nghawng na teh chiam lo, AIDS dona tura pawisa tam deuh hmuh theihna turin AIDS vei kan insawi tam mai mai a ni lo maw ? tih te hi thenkhat chuan an sawi thin. Hengte avang hian Mizoram dinhmun kan tarlan thin te hian kan rilru a hmin tawk lo pawh a ni mai thei, nimahsela, Mizoram pawn atangin National Aids Control Organisation te lo kalin, an mahnni ngeiin an rawn zir chiang thin a, kan dinhmun hi uar theih a ni lova, zep theih pawh niin a lang lo.
Sorkar hmalakna thlir mai lova mah ni theihna zawn theuha tan kan lak a hun a, sum kher hmanga AIDS do tumna rilru pawh kan paih deuh deuh a tul, pawl tana sum sum tuak tumna avanga maia sorkar-in AIDS dona programme a neihte kan lo thawhpui thinte pawh hi inen fiah a hun ta, tunah chuan mahni theihna kawng kawnga tan lak a hun tawh a ni.

Wednesday, June 16, 2010

CADS


Mizoram Assembly Session neih zawhtakah khan Governor Excise & Narcotics department-in nikum April a tanga kumin January khan ruihhlo avangin mi 382 leh ruihhlo ti thin mi 2,653 man an ni tih a tarlang a, chuti a nih chuan ruihhlo zuar nitin mi 1, a chang chuan a aia tam man ziah ang a ni.
Excise & Narcotics Department CHUAN sorkar kum kal ta chhung heroin gram 903 leh miligram 350, ganja kg 210 leh gram 657, Ephedrine kg 1 leh gram 72, Nitrazepam tablet 2,579 leh a chanve, Alprazolam tablet 50, khuh damdawi bur 64, spasmo proxyvon mum Sing6, Sang 5, 923 leh parvon spas mum Nuai 1,Sign 4 leh 143 an man bawk. Zu leh drugs kaihhnawih thilah mi 7,058 an man bawk a, an mi man zingah hian ram dang mi 90 an tel a ni. Kumin chhung mai pawh hian tam tak an man leh tawh a ni.Kum hnih mai kalta chhung khan mahni intihlum an tam em em bawk a, Ruihhlo nen inkaihhnawihna a neih ngei a rinawm.
Hetiang hi kan dinhmun a nih avangin Central YMA chuan tun hnaiah ruihhlo dotu pawl, Central Anti Drugs Squad (CADS) chu thla hlui ni 29 khan a din a, Kumin atana an kum puan ‘ Khawtlang nun siam that’ tih an kalpui mek tihhlawhtlina tur a hma lakna kawng khat a ni dawn a ni. Central Anti Drugs Squad (CADS) din a nih atanga karkhat chhung maiin ruihhlo kaihhnawih thilah mi 52 an man tawh a, heng zinga mi 9 chu sokar thuneitute hnenah an pe a ni. Nitrosun mum 34, Parvon spas capsule 4460, Ganja Kg 3 vel, Heroin NO.4 Hawng 1, can 41 leh piece 59 an man hman a, kar khat chhunga an damdawi man te hi Cheng Nuai 3 man vel nia chhut a ni. Hemi hnu pawh hian engemaw zat an man leh tawh a ni. CADS-te hian Aizawl khawpui chhungah hun rei lote chhungin ruihhlo tam tham tak an man tawh a, hei hian hna an thawh thatzia a tarlan rualin, sorkar tha chakna hmang ringawta beihna hian ruihhlo tihrêm a harsat zia a tilang chiang hle. Chubakah Excise Deptt indaih loh thu hi a lian hle a ni.
CADS hmalakna avang hian Aizawl khawpuia drugs zuar leh a ngawlvei zalen lutuk te chu an vang leh tan tawh a, Central YMA hruaitute sawi danin Drugs hrang hrang man pawh a sang chho leh tan tawh a ni. Ruihhlo do a pawimawhzia kan hriat rualin a hautak dan pawhkan hriat tel a ngai a, Central YMA pawh hian mipui beiseina tihlawhtling turin hma an la leh a ni tih an puang a, CYMA hian theihtawp tak meuh meuhin ruihhlo hi a do tawh a, a thawm a nâin faktu leh sawiseltu tam tak a nei a nih kha. Tihthat tam tak karah tihfuh tawk lote pawh an nei ve bawk a, amaherawhchu YMA-in ruihhlo a dolai na na kha chuan ruihhlo a vang a, ruihhlo avanga thihna leh chhiatna dang pawh a tla hniam a ni. YMA bawkin ruihhlo an dona kawnga hma thar a han la leh ta hi thil lawmawm tak a ni.
YMA hian ruihhlo do kawngah thahnmenngaih luat vangin dai pelh a nei ve zauh zauh a, tunah chuan a thil tih tawha inzir fing chungin, rilru fim zawk nen CADS an kalpui dawn niin a lang a, ruihhlo dotu pawl tangkai tak an nih leh ngei a rinawm.

Monday, June 7, 2010

CHHIARPUI VRS 666

Chhiarpui hi kum 11 dana neih a ni a, Chhiarpui hnuhnung ber chu kum 2001 khan a ni. Mizoramah tunhma zawng khan Chhiarpuiah sakhuana thil avanga harsatna kan neih hriat a ni lova, chuvangin record pawh a dik thawkhat viau turah a ngaih theih a ni. Kum 2001 chhiarpuiah khan Mizoramah mi Nuai 8, sing 9, 1058 kan awm a, un tum 2011 chhiarpuiah hian Mizoram-ah mihring nuai 11 vel an awm beisei a ni, Chhiarpui hi thawhhnih-a then a ni a, tun tum hi thawhkhatna niin April atang khan tan a ni a, September, 2010 chhunga zawh tura ruahman a ni. Thawhkhatna-ah hian eng ang In nge awm a, In engzat nge awm tih te, chu In-ah chuan eng thil te nge an neih, tui a awm tha em, electric a awm tha em tih leh thil dang tam tak an zirchiang dawn a ni. A thawhhnihna hi Nakum February thla chhunga neih a ni ang. Chutah chuan mihring zat chhiarpui tak tak neih a ni ang. 2011 chhiarpui hi India rama chhiarpui neih vawi 15-na tur a ni a, Independence hnu-ah chuan a vawi 7-na tur a ni. India ram chhiarpui hi khawvela chhiarpui hautak leh lian ber ni tura ngaih a ni bawk. Mizoram District 8-ah, Principal Census Officer (DC te) kaihhruaina-in chhiarpui hi neih a ni a, Mizoram hi Charge Officer huam 92-ah then a ni a, census enumerators 2354 leh supervisors 392 an awm a ni.
2011 chhiarpui hian Unigue Identification Number (UID) siam tum a ni a, Kum 15 chin chung lam India khua leh tui te chuan Voters ID card tiat vel ‘Smart Card’ an tih chu an nei vek anga, hetah hian hming te, veng te, nihna leh thiamna, fingerprint leh thil pawimawh dang chu a awm kim vek dawn a ni. He card hi kum tangkaina tam tak a nei dawn a ni.
He smart card tak mai hi Mizoramah chuan mi thenkhatin an hre thiam lova, sakhuana thil nen sawi zawmin Kristian inzirtirna-a Sakawlh chhinchhiahna 666 ni thei mai dawna ngai pawl an awm a, chung mite chuan chhiarpui hna kal lai mekah an tel ve duh ta lo a ni.
Bible kan en chuan sakawlh chhinchhiahna chu kut ding lamah emaw chalah emaw a ni dawn a, sakawlh hming emaw a hming namber emaw a ni ang, mihring nambar a ni a, 666 a nih tur thu kan hmu. UID emaw Smart Card emaw chu lehkha, kan thlalak leh nihna leh kan chhinchhiahna a ni mai a, chalah emaw kutah emawa bel chi a ni lo hrim hrim a, nimahsela heti chung pawh hian engemawzat chu an buai tho tho a ni.
Technology lama hmasawnna chak taka kal mek hian mi thenkhat hi chu hnunglamah a hnuttchiah thui ta deuh a, UID tih leh Smart Card han tih te pawh chu a awmzia an man pha tawh lova, chiang taka hrilhfiahna an dawn si loh an tan thil buaithlak a ni thei ang. Sakhuana thila ration card nei duh lo thenkhat chuan midang ration card an hawh thoa, a thente phei chuan raton card an siam tir leh tawh tih Aizawla Retailer hlun tak pakhat chuan a sawi a ni. Chuvangin chhiarpui neih mek chungchangah pawh hian mipui zingah a pawimawhna leh a awmzia uar deuh taka inzirtir a ngai a, tuna hre thiam lo mek te phei hi chu a bik taka hrilhfiah tura ruahmanna siam a pawimawh hle a ni

VAIHLO HMAI TIBALTU


May ni 31 khan World No Tobacco Day hman a ni a, Mizoramah pawh he ni pual hian , Aizawlah chuan Chanmari YMA Hall-ah Mizoram State Tobacco Control Society bultumin hman a ni. Lungleiah chuan Lunglei Civil Hospital Hall-ah an hmang. Kumina World No Tobaco Day thupui chu ‘ Vaihlo laka hmeichhiate ven him’ tih a ni.
Mizoram State Tobacco Control Society tarlan danin, khawvel puma mei zu 20% chu hmeichhia an ni a; vaihlo siamtu company-te'n an sumdawnna tihhlâwk nan hmeichhiate an hmang nasa hle a, vaihlo fakna pawh hmeichhiate híp tur zawnga siam a ni fo a, ram 151-a hmeichhe tleirawl 7%-in meizûk an chíng a ni. National Survey 3 in nikum maia a tarlan dan chuan Mizoram ah hian zuk leh hmuam laka fihlim lo mipa zaa 83 an ni a, hmeichhe zaa 60 an ni.
Meizial zuk leh sahdah hmuam hi hnam mâwl zîngah ‘addict’ ngawl vei an tam nia chhut a ni a, inthlahdah leh nun zalen lutuk zingah a hluar bik a ni. Mi thiamte ngaih dân chuan hnam mâwl a piangah mei zu an tam a, chungzingah chuan hmeichhia, ţhalai leh naupang meizial zu an tam duh bik nghe nghe an ti a ni. Kawng tam takah Mizote hi changkâng ve hlea kan inhriat laiin, zûk leh hmuamin min chiahpiah nasat dân chhût chuan, hnam hnufual te zingah kan tel a la ngai a, kan la intodelh lo kan tih kan tih laiin, zûk leh hmuamah kan phu lovin sum kan sêng ral si a ni.
Tunah hian mi thiamte chhût danin kan ram chhûngah Mizoram chu vaihlo hmang nasaber kan ni ta reng mai a, kan ram mai nilo, khawvel pumpuiah -ah mipui tam dan zawng atanga chhutin cancer vanga thi tamna ber kan ni a, a chhan chu Mei kan zûk nasat vanga ngaih a ni. Khawvêlah hrawk leh lei cancer-a world record siam tu kan ni mek a ni !
Hriselna leh economic a tih chhiat bâkah, zûk leh hmuam hian kan khualţha-te lakah kan hmai a tibâl hrim hrim bawk. Nula hovin Tuibûr leh Khaini an hmuam phei hi chu a hrisêl lohna chu thu hran, a ţawpna hi bânsan chhan tham a ni. Mizo zingah chuan kan hre ţhanga, ngaiah kan nei a, a mawi lohna kan hmu thiam mai lo a ni thei e, min rawn tlawhtu, mikhual te tân chuan a langsâr hle mai a, kan hmai tibâltu an tling a ni. Mizorama hmeichhiate zingah sahdah, khaini leh tuibur hmuam an tam hle a ni.
Mizoramah zuk leh hmuam kan insum kar lo lutuk vanga kan hnufumna leh hriselna kawnga kan tlakhniam phah nasat zia kan chhut chuan, zuk leh hmuam that lohzia inzirtirna lam a tlem lutuk niin a lang. Chuvangin tun aia uarzawka zuk leh hmuam that lohna zia inzirtir kan mamawh hle a ni.

Friday, April 16, 2010

ZORAMAH RUIHHLO A HLUAR LEH TAN


Hmanni lawka Mizoram Assembly Session neioh zawhtakah khan Governeor Excise & Narcotics department-in nikum April a tanga kumin January khan ruihhlo avangin mi 382 leh ruihhlo ti thin mi 2,653 man an ni tih a tarlang a, chuti a nih chuan ruihhlo zuar nitin mi 1, a chang chuan a aia tam man ziah ang a ni. YMA-in ruihhlo do beihpui a thlak vangin Ruihhlo avanga thihna a tlahniam a, kawngpui kama mipui pawh zah loa ruihhlo zawrh leh hralh a tâwp a, ruihhlo tih tur a vân avangain ruihhlo ti thar pawh an tlem hman hle. Nimahsela tun hnaiah YMA lam an hahchawl tawh si a, ruihhlo chi hrang hrang, a nghei har ber nia sawi heroin-te thlengin a hluar thar leh ta a ni. Ruihhlongai te pawh Aizawl khawpui lun laiah inthalhrung hauh lovin an inhawrkhawm leh tawh a ni.Kan ram leh hnam hmelma, thalaite eichhe mektu, ruihhlo lo hluar leh mek beilet tur hian sorkarin a tihdan phung pangngaia hma a lak mai chuan awmzia a nei thu lutuk dawn lovin a lang. Kha leh chen kha police leh excise an awm tawh a, nimahsela YMA-in beihpui a thlak ngai khawpin a lo hluar chho a ni. Chuvangin tuna ruihhlo hluar chho leh mek do let tur hian sorkar hian tihdan phung pangngaia hma a lak chuan tunhma ang tho khan, engtik hunah emaw chuan tlawmngai pawl thenkhat chu hmala turin an lo zuang chhuak leh duh maiin a rinawm.Ruihhlo ngaite enkawlna tura sorkarin a ruahman ve, Sethawna mi pawh MNF kaihhruai sorkar hun lai atang tawh khan tihhlawhtlin tak tak ala awm lo. Sorkar tharah hian enge a an dawn ? Ruihhlongaite hi engtia tih zel tur nge tihte pawh hi rilru thara ngaihtuah a tul ani. Manipur sorkar chuan hun reiloteah ruihhlo ngaite khuahkhirhna tur, drug addict control policy a siam dawn. Union ministry of social justice and empowerment-in a hrilh angin an state social welfare department committee chuan he policy tur hi a duang mek a ni. Heng te pawh hi Mizoramin kan ti ve thei em ? Vannnei thlak takin nikum khan Mizoram sorkar chuan ruihhlongaite enkawltu Home hrang hrang sumfaiin a tanpui hlauh mai a, an tangkaipui hle a ni. State sorkar pawh hian sorkar laipuiin tanpuina a pek bak, home hrang hrang tanpuina hi ruahman zel dan a awm em tih pawh enfiah a pawimawh hle a ni.
Ruihhlo hluar thar mek titawp turin sorkar hian thapui a thawh a ngai a, Ruihhlo ngai enkawlna lama thawktu tha tak tak kan nei a, anni lamin an tih tur tha takin an ti zel ang a; hetihlai hian a ruihhlo hluar zel tur vên hna hi tun aia chak zawka thawh a ngai ta a ni. Tlawmngai pawlte pawhin an hna tha bul tan tawh hi tawpsan mai lo se, dan hnuaiah awmze nei taka an chhunzawm zel a tha hle. Police department-a ruihhlo vaitu bikte pawh tang lehzual se, Excise department lam pawhin hmasawn tumin thawk se, kan zavaia kan tan tlan loh chuan ruihhlo avanga thihnain kan thalaite a rûn leh ngei dawn niin a lang, chuvangin a tlai chhiat hmaa chet lak tul ani.

Tuesday, March 30, 2010

MIDANGTE TANA PHUR RIT

Midangte tana phurrit siamna kawng tam tak a awm thei anga, thenkhat chuah tarlang ila. Khawvel thiamna sang zelah rimawi atana hmanraw changkang tak tak a lo chhuak ta a, inlamah leh motor-ah te pawh sound system tha tak tak hmangin zai leh rimawi kan ngaithla thei ta. Nimahsela midangte tana bengchheng khawpin thenkhat chuan an hmang a ni. Hetiang hmanaraw changkang hi a hman dan tawk kan zir thar a tul khawp mai. A dang leh chu Tow Wheeler thenkhatah chuan a engine ri tiring zual turin thildang an vuah a, chutiangin motor thenkhat pawh anih dan tur aia ri ring turin an khawih danglam bawk. Heng lirthei tlan thawm hi zanah phei chuan a ring zualin midang tan phurrit a tling tak zet a ni. Hetiang hi thawkkhat lai khan thuneituten an khap a, nimahsela khawuh taka kenkawhzui a nit a longe, aizawl khawpuiaih phei chuan hriattur a tam leh ta hle a ni.
Kawng zau laiah motor kan riah zel ta mai bawk a, kawng zauvin awmzia a nei thei meuh lo. Khawpui a piangah a nil eh zual. Tranasport Deptt. chuan hetianga midang tana harsatna siamte hi a tih nep dan a ngaihtuah dawn nia sawikha a ni a, a tak a thlen hun a nghahhlelhawm hle a ni.
Information Centra-a au chungchang pawh hi midangte tana phurrit tling thei a ni vet ho mai. Vantlang tana thupawimawh puan chu thil tul a ni. Nimahsela rikrum thil pawh ni lo, zan reh tawha puan fo hi pumpelh theih niin a lang a, YMA , Kohhran leh V/C information Centre hmanga kan tlangau dante pawh hi midangte tana phurrit siamlo thei angbera hman thiam a tul a ni.
Vantlang kawng nek chep zawnga khawsak te, bawlhhlawh leh tuichhe paih fimkhur loh vang bakah ranvulh anga midang tana rimchhia leh hnawk siam te hi midang tana phurrit langsar zual te an ni. Thenawm khawveng karah chuan thui tak kan lo inhrethiam pawh a ni thei e, nimahsela veng dang leh mikhual ten vantlang tana phurrit a tlinzia hi an hmu rang khawp mai. Nunphung pangngai ang maia kan neih thil thenkhat hi chu kan mikhual ten phurrit-ah an ngai tlat a ni. Heng kawngahte hian kan inenfiah a pawimawh hle a ni.
Zu zawrh leh ruih, sorkar leh khawtlangin an khap thil siam leh zawrh te hi midang tana phurrit siamna hluar tak tak te a ni awm e. Heng thil tha lo te laka inthiarfihlim tura nasa taka kan inzirtir a tul a ni.
Ruang lak pawh hi khawpuiah chuan a chintawk neih a tul ta khawp mai. KHawtlng tan, mipui tan phurrit a tling a ni. Chhiat tawh thil a ni a, intawrhpui loh thu chu a awm hauh lo. Nimahsela hmun thenkhatah chuan khawtlang tibuai lovin ruang lak a pumpelh theih a, nimahsela khawtlang kan tihbuai dan ngaihtuah lem lovin ruang kan intlawhtir fo a ni.
Mahni hmasial luat vanga midangte harsatna tawmpui pha lo kan pung tial tial a, hei hian Mizo society –ah hmun thuk tak a luah tan mek niin a lang. Midang te hlamchhiahin mahni duhzawng kan um vak a, chutiangin YMA leh kohhran huangchhung atanga khawnte sep tam lutuk te pawh hi thenkhat thenkhat tan phurrit a tling em tih te pawh hi bih chian a ngai vet ho a ni.
Kristian inzirtirnaah chuan Pathianin mitin mai hi mite dang tana malsawmna ni turin min kova. Bible-a kan hmuh danin Pathian chuan Abrahama hnenah ‘Nang malsawmna ni ang che’ a ti a ni. Midang tana phurrit nih chu sawi loh, midang tana malsawmna ni thei turin kristiante chu kan awm a tul a ni.
Khawtlang nun siam tha tura thil pawimawh tih tur tam tak zingah midang tana phurrit siam lo tura khawsak chu kan inzirtir sauh sauh a tul a ni.

Sunday, March 14, 2010

CHAPCHAR KUT HMAN DAN A PAWIMAWH

Mizo te hian kan hnam zia rang pholanna atana Chapchâr Kût kan hman ţhin dan chungchang-ah ngaihdan hrang hrang a awm a. Thenkhat chuan kan pi leh pu te hunlaia Chapchâr Kût an hman dan dik tak phaw chhuak thei ang bera hman an duhlaiin, Mizo hnam ziarâng leh lam hrim him pholanna hun remchanga hman duh pawl awm a ni bawk, heibak ah hian thenkhat chuan cultural exchange anga kalpuia, hnamdang te pawhin an hnam ziarâng an rawn pho lan ve theih nana hman te pawh pawi ti lovin, ram chhung hnam hrang hrang inpumkhatna atana hman thain an ring bawk a, an phalzau hle a ni.
Hnam ziarang leh kalphung hi khawvel hmasawn zelah a danglam hret hret veka, hei pawh hi ţhenkhat tan chuan hriatthiam a har a, nimahsela hun in a her chhuahpui tho tho si a; hetiang thleng pawha kan hriatthiam theihna tur atan a inzirtirna kan mamawh a ni. Mizoram chu kan vannei a, tlawmngaipawl tha tak tak kan nei a, heng te nêna ţang ho pawh hian khua leh veng tin-ah khawtlang nun danglam chho hrula culture vawnhim dan inzirtir theih a ni. Kan pi leh pute hunlaia tih ngai loh, Chapchar Kût-ah khuallian te pawh kan nei ta zel a, tumahin kan sawisêl hran lo, chutiang zêlin thil dang pawh a ţul chuan her rem hret hret a ngai thei a ni. Art and Culture Deptt hemi kawngah hian mawh an phur zual a, anni hian Kristian sakhaw ti hmêl hem lova Mizoculture vawn him theih dan an dap a ţul a, seminar leh workshop te pawh a tam thei ang buatsaihin, a ţul chuan research thlengin tih inhuam sela thil tangkai tak a ni ngei ang.
Intih changkanna vanga Mizo hnam ze hlauh zawnga khawsa an awm fo. Mizo lam leh inchei zahpui te pawh an awm a ni awm e. Mahni hnam lam leh zai dah hniama, hnam dang lam leh zai chawi vul zawk kan awm a ni mai thei, hnam dang zai leh lam pawh kan thiam chu a sual love, kan inchei danah pawh a hun leh hmun a zirin a Mizo reng thei kher lovang, a hriatthiamawm a, Mizo incheia inchei reng turin intihluih chi pawh a ni chuang love. Nimahsela kan hriat reng tur chu Khawvela Mizo te hlutna ber chu, hnam pakhat, culture leh tradition hran neia kan awm ve tlat hi a ni. Kan hnam zaį leh lâm-ah te hi chuan khawvelah a ber kan ni kum khua dawn, a neitu kan nih miau avangin. Kan hnam inchei leh lam te hi kan hnam ro hlu, khawvel hmundanga an neihve theih loh a ni, hnamdangin nei vein lo ti pawh ni sela, Mizo tih ang ti ve, Mizo tih ang zir ve an ni chauh dawn a, Mizote hi chu a tak tak, ‘original’ kan nih tlat reng dawn a, chuvangin khawvel hmuhah mawi taka kan pho lan thiam a tul deuh deuh dawn a, Chapchar Kut hi chumi atana hun remchang tak chu a ni a, tangkai taka kan hman chhoh zel a pawimawh dawn a ni.

Friday, February 26, 2010

INSAWISELNA HMAN TANGKAI THIAM A PAWIMAWH

Fakna awka leh inchawimawina thawm chu hriat a nuam a ni. Politician leh politics-ah phei chuan fakna leh insawiselna hian hmun tam ber a luah ti ila a dik mai awm e. Political party dangin political party dang an infak thawm hriat tur a vang thuin hle a, sorkarna chelh tawh zingah phei chuan infak leh inchawimawi tawn sawi tur an awm meuh lo. Sorkar hnuhnung apiangin sorkar hmasa political party te kihhnawk an thian mawlh mawlh zel a ni ber mai. Ngaihdan a inan vek loh avangin kihhnawk tia sawi hi thil awm thei tak pawh niin a lang. Politician zingah mimal infak sawi tur erawh chu hriattur an awm ve bawk a, chu pawh chu a tam lem lo.Kan hriattheih lar tham hnai vai chu Congress-in sorkarna an lak hnu lawka Chief Minister Pu Lal Thanhawla’n MNF kaihhruai sorkar tla taa Assembly Speaker Pu Lalchamliana a fakna kha a ni awm e. Assembly House a kaihhruai danah Mizoram Assembly Speaker zinga tha ber nia a ngaih thu a sawi a nih kha. Party President te phei chuan mimal tak pawha beih an tawk duh bik niin a lang.
Infakna hian mi a tiphura, hmalakna kawng tam takah chakna thahruai a ni thei a ni. Amaherawhchu infakna hian mahni nihna diktak min hai tir ve thei tho mai, infakna zawng zawng a dik ziktluak fo loh avangin, infakna tam tak chuan mit a tidela, mi a hruaisual ve thei a ni.
Thil tha zawk a thlen theih beiseina avanga sawiseltu nih theih a pawimawh hle a ni. Hei hi Assembly House chhungah a takin kan hmu thin awm e. Eptu lam thutna siam a ni a, chuta thu te chuan sorkar kallai khalh ngil turin sorkar inrelbawl dan leh thil tih danah a dik lo leh fel tawk lo lai nia an hriat te an au chhuahpui thin a, dik leh fimkhur zawka kal turin sorkar an nawr thin a ni. Hei hian a tul huna sawiseltute dinhmun pawimawhzia a tilang chiang viau awm e.
Tunlai hian Mizorama opposition party te’n Ruling party sorkar kalpui dan leh hmalakna sawiselin an duhkhawplohnate an au chhuahpui hlawm a, Heng sawiselna te hi Ruling Party chuan inenfiah nan hmang hlauh sela, atangkai hle dawn a ni.
Insawiselna leh induhkhawplohna chungchangah mi thenkhat chuan insawifiah an tum fo thin. Sorkar kalphungah ngat phei chuan sorkar kal zel danah a dik chu a lo lang fiah tho tho mai a, chuvangin thusawi leh ziak hmanga insawifiah emaw ai chuan thil dik leh tha chu chetzia leh hmalakna hmanga lantir mai hi mipui-te tan hriat thiam a nuam ber a ni. Chuvangin insawiselna te hi hmang tangkai thei turin rilru zau tak pu ila kan zavaia tan hmasawnna pawimawh tak a ni ngei ang.

Monday, February 8, 2010

KHAWTLANG NUN SIAMTHAT

Sumdawnna kawngah ringawt pawh Mizoram leh a leilungfate chanvo tichhe zawnga mahnia tanghma hai tlat sawi tur an awm fo mai. Hetianga neitu nihna dinhmun kengkawh thei lo hian, kawng dangah pawh khawtlang nun an ti hmelhem fo thin a ni. Home Minister sawi ang hian khawtlang nun siamtha turin phur takin pen chhuak theuh ila, tichuan Mizoram neitu kan nihna, kan dinhmun diktak khawvel hmuhah kan pho lang dawn a ni.
YMA hian kumpuan a nei nual tawh thin a, Mizoram leh a chhunga chengte pawhin hma kan sawn phah viau zel a ni. Nungcha humhalh, ruihhlo do leh zirna uar kumte khan a tha lam hawiin Mizoram hmelhmang a tidanglam a ni kan ti thei ang. Chuvangin YMA hian tihtakzeta hma a lak chuan Kumpuan dang ang bawkin Khawtlang nun siamthat tih pawh hi kan thatpui ngei a rinawm a, kan zavaia tihtak zeta chhanchhuah hna lungrual taka kan thawh chuan a hlawhtlina kan hmu ngei ang.
Hlemhletna do tura sorkar hmalakna hi mipuiin kan ngaihven zui theuhin a rinawm. Hlemhletna hi a zung chawpa phoro duh sorkar kan nei ti ila a dikawm e. Kumina YMA kumpuan kaihhruaianaah, hlemhletna, kut tling lova thil neih hnualsuat tur leh mahni tawka thawh chhuah hlut thiam tura inzirtirna a tel a, hei hi uar taka inzirtir a tul hle dawn a ni. Kut hnathawktute dawmkanna tura sorkar policy NLUP hnuaia tanpuina dawng tur zingah, tanpuina sum dik taka hmang thei lo, thildang atana hman hreh hauh lo engzatnge awm ang? Hei hi ngaihtuah tham tak a ni. Khawtlang nun siamthatna kawngah hian hlemhletna do hi a pawimawh berte zing ami a ni a, sorkar hnathawkte chauh kan tin zawn mai ang tih a hlauhawm a, tanpuina pawisa a hmanna tur diktaka hmang ta lo an awm em tih thlengin YMA chuan mahni branch chhung theuhah awlsam takin kan hre thei ang. Taimak leh rinawm inzirtirna a tan, NLUP tanpuina sem tur hi hmang hlauh mai ila thil remchang tak niin a lang.
Ram tana hnawksak ber te zinga mi chu ruihtheih thil a ni. Khawtlang nun siamtha tur chuan ruihtheihthil hi palzam mai chi a ni dawn lo tih a chiang a ni. Ruihtheihthil hian sualna dang kaihhnawih a ngah khawp mai a, ram tana hnawksak ber zinga mi tih hi a dik a ni. Mipat hmeichhiat hmansual, natna thalo hrang hrang theh darh, rukruk, accident leh ichhungkaw buaina hrang hrang te hi Ruihtheihthil kaihhnawih vek a ni ti tila a dik mai awm e. Heng zawng zawng ti bo tur leh ti reh tur chuan ruihtheihthil tha lo zawrh leh hman dona kawnga chet lak a tul leh ngei dawn tihna a ni. Khawtlang nun siamthat tura hmalakna kawngkhat pawimawh em em chu ruihhlo do hi ni reng dawn niin a lang.
Khawtlang nun siamthatna kawnga hmalakna thar hian a tha zawngin Mizoram hmel tidanglam ngei sela a duhawm hle a, Kohhran atang pawhin helam hawi inzirtirna hi kalpui mek a ni bawk a, pheikhai rual taka kan tan ho chuan a rah tha takk kan seng ngei ang. Tute emaw hmalakna tur bikah dah lovin, mahni zawn theuah, kan phak tawk ang zelin tang tlang ila, thang leh thar zel turte tan kawng tha tak kan lo sial dawn a ni.

Sunday, January 24, 2010

POLICE AN CHE THA




Tunhnaiah thil tha lo, danbawhchhiatna liantham chi hrang hrang a thleng nual a, heng thil thleng chugchangah hian Police te hmalakna a thazawnga hriat zui tur a awm deuh zel a, Mizoram Police te an fakawm viau a ni.

Nikum November ni 13-a Bungthuam khua Zarzokima , Pu Lalngilneia fapa thah chhuina kal zelah he thil thlenga inhnamhnawih nia rinhlelh Bru hel 2 te chu Special Investigation Team ten Pathianni kalta khan an man a, chungte chu Self Style Lt. Vanlalfela, Tuirum leh Self Style corporal Chusarai, Tuipuibari Centre te an ni a, hemi hnu hian an hotupa bera ngaih Lalthazuala chu Mizoram Police leh Mizoram-a Assam Rifles-te’n Mizoram leh Tripura ramri-ah an man leh a ni.
Bairabi khaw bula Tuikuk chenna, Lenhmuikawn-a Tuikuk In 7 awmna, Lenhmuikawn-a Bubhan Joy Riang-a In chu December ni 18 khan hal a ni a, a haltute Lalsawta Riang, Remruata Riang leh Umchurai Riang South Chhimluang mi vekte chu Bairabi Police-ten man nghal ani.
Mizoram Police leh Border Security Force G Branch tangkawpte chuan Vairengte-ah mi 3 hnen atangin pawisa lem, cheng sangkhat note hlir, nuai 1, sing 6 leh sang 4 chu Kisma leh kumthar inkar khan Vairengte-ah an man a, a kawltu Uddin Choudhury, Cachar District mi, Vanlalruata, Edenthar Veng Aizawl leh Vanlaltluangi, Armed Veng South-a mite manin chumi hnuah, pawisa lem siamna khawl leh a hmanraw chi hrang hrang bakah pawisa lem siam sa, cheng 500 leh 1,000 note engemaw zat kawl Pi Mawii leh midang pahnih man leh a, Aizawl SP hnuaia District Special Branch (DSB) hnathawkte chuan pawisa lem, a tak ni se cheng 86,000 a kawltu Lalramnghaki, Ramthar Veng an man zui leh bawk.
Aizawl Bungkawnvenga cheng Taxi Driver Chawnghmingthanga thlahlui December ni 8 atanga chin hriat lohva bo thattu Laltanpuia chu jan ni 12 khan Police ten manin Chawnghmingthanga ruang leh taxi pawh an hmuh chhuak leh a ni, chutiangin thlahlui ni 29 zana Dapchhuaha a fahrawn pawngsuala thattu, Ramthianghlima chu khawtlang hruaitute nen thawk hovin Mamit police ten an man nghal bawk a ni.
Myanmar mi, Mobile Phone leh Computer dawr tam tak rawktu nia hriat, Jai atanga tlan chhuak zawn lai mek,Chinsianmuan, Zorammuana tih leh Muana tia hriat bawk chu Bawngkawn Police-ten an man bawk.
Thawk khat laia Police indaihlohna leh Police, hmanraw changkanga thuam that (Police Modernization) sawisel a hlawh viau lain, Police Officer thenkhatinan mimal huan leh lo lama police engemawzat chhawr nasa tiin police officer ten dem an hlawh hle bawk.
Hengte avang pawh hi a ni mai thei e, Home Minister chuan a Police Officer zingah an hnuaia hnathawk, police te chu an huan lama chhawr lo turin a duh tih tarlangin, huan lam enkawl nuam ti mi an nih zawk chuan Huan enkawl tura bang mai turin thu rawn a pe hial nghe nghe a ni.
Congress Party-in sorkarna a chelh veleh khan Home Minister-in Police te hi an hna dik tak thawk thei turin, thil danga chhawr buaina lakah an fihlim tur a ni a ti a, hetilamah kum khat a ral hnu hian eng ang chiah nge an dinhmun kan hre lem lova, amaherawhchu an hna thawh tha tak tak hriat tur a awm ta mek a, hun an kal deuh a nga, enge an an zel dawn kan hre lo na a, Aizawl khawpuiah phei chuan zan lamah ngawrh takin an duty reng a ni.
Police te hi tunah chuan mipuiin an ringin, an chungah an innghat ta viau niin a langa a lawmawm hle, sorkar pawhin thuam tha sauh sauh sela, tun anga an thawh zel chuan Mizoram tan hmel thar, thil inthlakthleng ‘change’ a awm kan ti thei ang.

Tuesday, January 19, 2010

THIL THA TI TURIN KAN LA INTHURUAL THEI

Krismas leh kumthar vuakveta Halpuah hal lo tura inzirtirna leh khapna thupek chuan Mizoram pumah zawm a hlawh the hle a, hmalatu sorkar leh YMA bakah mi tamtak beisei aiin mipuiin an zawm tha niin a lang. Kum kha leh chen kan lo tih thin tawh a nih avangin Kumthar zana halpuah thawm hriattur a awm miah lo kha lehlam zawng chuan a khawhar thlak rum rum zawk a ni, chuti hawp chuan mipuiin zirtirna leh khapna thupek an zawm tha a ni.
Mizoten kum 50 bawr vel atang a Krismas leh Kumhlui thlah zan a piang a halpuah hal ngei ngei tur anga ngaihna thinlung kan lo put tawh hnua, Halpuah leh Halmawi lam tel miah lova kan han hmang thei kha thil chhinchhiah tlak a tling tak meuh a ni tih kan Home Minister chuan a sawi a ni.
Heti taka halpuah hal khapna thupek kenkawhna kawnga hlawhtlinna kan neih theihna chhan hi a hun taka sorkarin hma a lak vang te, Dan leh thupek kengkawhtute thawh rim vang te leh Tlawmngaipawl, YMA te hmalak vang kan ti thei anga, hengte bakah hian Media lama tanla tute bakah mipui te thuawih vang a ni.Kan inthurual chuan thil tha kan ti thei tih chu tun tum Krismas leh kumthar vuakveta halpuah khap chungchangah khan a lang chiang a ni. Thil thalo nia kan pawm tlan vek, sorkar leh mipui pawhin kan duh loh kan khap rem theih loh emaw, kan ven sen loh emaw chungchangah hi chuan kan inthurual tawk lo ti ila a dik awm e.Inlungrualna tel lo chuan khapna thupek ringawt chu a hlawhtling harsa hle a, chuvangin khap ngai tur chi, kan ram leh hnam tana thil thalo hmachhawn tur chuan lungrual taka kan pawm tlan theih zawnga chet lak dan thiam a pawimawh a ni.
Halpuah hal khap hi Zu khap tirh ang deuh khan, a tir lamah hlawhtling viauin lang mahse, a hnu lamah a sawisel pawl lo pawng tial tialin khapna leh inzirtirna kal mek a tibuai thei tho mai a, chuvangin halpuah lamchi khapna dan kalpui zel dan tur pawh hi zirzui a pawimawh khawp mai. Media lamah ngaihdan hrang hrang a darh tan leh ta mek a, chuvangin mipui kaihruaizui thei tur, thu mum mumal tak inkawhhmuhzui a pawimawh deuh deh dawn a, ngaihthah chi niin a lang lo.